[ Pobierz całość w formacie PDF ]
PLANETA ZIEMIA
r
26
Stoki i osuwiska
Zbocza górskie
sa
dla naukowców
bogatym zródlem wiedzy na temat
tego, wjaki sposób ksztaltuje sie
wyglad powierzchni naszej
planety. Badajac zbocza mozna sie
dowiedziec, co jest przyczyna erozji
gleb oraz osuwania sie wielkich
mas gruntu. Dzieki wiedzy
uzyskanej w trakcie obserwacji
zboczy górskich udalo sie uniknac
wielu niebezpiecznych katastrof.
przedostala sie przez 266 metrowa beto-
nowa tame Vaiont
Wpazdzierniku
1963 roku wezbrana
woda
w pólnocnych
Wlo-
szech. Sciana
wody o wysokosci
70 metrów,
nio-
saca
ze soba
miliony
ton
mulu
oraz
okruchów
skalnych,
zalala
polozone
nieopodal
uzdrowisko
Longarone,
zabijajac
2 tysiace
osób.
Pózniejsze
Nacisk
budynków
na podloze
.••. Górzysta wyspa Fidzi na Oceanie Spo-
kojnym. Zbocza pociete licznymi zlebami sa
charakterystyczne dla obszarów, gdzie wyste-
puja rzadkie, gwaltowne
SILY DZIALAJACE
NA GÓRSKIE
ZBOCZE
Naprzemienne
nasaczanie
i wysychanie
gleby
zmniejsza
ulewy. Splywajaca
jej spójnosc
w dól woda skutecznie
wymywa wyschnieta,
wierzchnia
warstwe gleby.
Ludzie
i zwierzeta
depcza
glebe
W
zadnym
krajobrazie
nie
istnieje
idealnie
Splyw powierzchniowy
transportuje
równa
powierzchnia.
Zawsze
mamy do czynienia
glebe
z mniej lub bardziej
nachylonym
zboczem.
Moze
i kamienie
w dól zbocza
ono byc strome
lub lagodne,
dzikie
lub zagospo-
Splywajacy
strumien
darowane przez czlowieka.
Od wielu lal. geomorfolodzy,
rozszerza
i poglebia
swe
czyli naukowc\"
koryto,
porywajac
coraz
wieksza
ilosc
osadów
zajmujacy
sie uksztaltowaniem
powierzchni
Zie-
mi, prowadza
badania
nad zjawiskami
charaktery-
stycznymi
dla
zboczy.
Miedzy
innymi
mierza
Roslinnosc
zapobiega
erozji
predkosc.
z jaka
czastki
gruntu
przesuwaja
sie
gleby
w dól stoku. Jedna z metod wykorzystywanych
do
tego celu jest obserwacja
ruchu
slupków
wbitych
w podloze
na linii laczacej
punkty,
znajdujace
sie
na tej samej w\·sokosci.
Ruchy glebszych
warstw
gruntu
bada sie za pomoca
gleboko
osadzonych
drewnianych
kolków. które jednak trudno jest póz-
L
Rzeka
niej odnalezc.
Geomorfolodzy
uchy
nasaczonych
warstw
próbuja
ustalic
przy jakim
ka-
Przenikanie
wody
skalnych
cie nachylenia
grunt
nie osuwa
sie,
a takze jak
do
Przesiakanie
Czasteczki
gleby
kurcza
sie
warstwy
wód
wody
pod
rodzaj skal oraz sposób ich ulozenia
wplywaja
na
i rozszerzaja
pod
wptywem
Osuwanie
sie
gruntowych
powierzchnie
gruntu
podmywa
zbocze
zachowanie
sie zbocza.
zmian
temperatury
gleby
Ruchy masowe
Termin ten opisuje powierzchniowe ruchy mas
skalnych, spowodo\\ ane dzialaniem sily grawita-
cji. Grunt osuwa sie. gdy jego spójnosc oraz tarcie
wewnetrzne
.••• Osuwiska sa skutkiem zaburzenia równo-
wagi pomiedzy ciezarem zalegajacego na
zboczu materialu skalnego, a jego spójnoscia
i tarciem wewnetrznym.
W trakcie
osuwania
sie gruntu.
skaly
staczaja
sie w dól zbocza
i moga przebyc
nawet kilka kilo-
metrów. Jezeli
zbocze jest strome.
a do tego prze-
siakniete
woda, rozpedzone
okruchy
skalne dewa-
stuja wszystko,
co spotykaja
na swej drodze.
Tak
zostana
przezwyciezone
przez ciezar
dochodzenie
wykazalo,
ze bezposrednia
przyczy-
wielkie
katastrofy
jak
przerwanie
tamy
Vaiont
skal, gleby
oraz zawartej
w nich wody.
Oznacza
to, ze grunt na zboczu osuwa sie,jesli
wzrasta
na-
na katastrofy
bylo osuniecie
sie do jeziora
olbrzy-
zdarzaja
sie na szczescie
rzadko.
warto
jednak
cisk
materialu
skalnego
na podloze
lub jesli male-
mich
mas
gruntu.
Skaly,
które
przedostaly
sie do
wiedziec,
iz
sa
one powodowane
przez
te
same
je spójnosc
tego materialu,
co moze byc spowo-
zbiornika
retencyjnego,
podniosly
poziom
wody,
czynniki
co zwykle osuwanie
sie ziemi na nachy-
dowane
wieloma
czynnikami.
a ta z latwosci'l
przelala
sie przez tame.
lonej powierzchni.
75
26 ~
STOKI
I
OSUWISKA
Jezeli
klif
nad
brzegiem
morza
zostanie
pod-
woda
z
latwoscia
wsiaka
w
skale.
W
efekcie
gdy
ciezar
materialu
skalnego
przewyzszy
jego
myty
przez
fale,
na
czesc
zbocza,
znajdujaca
sie
nastepujacych
procesów
chemicznych
skala
zo-
spójnosc
i tarcie
wewnetrzne.
Gdyby
tak
sie
dzia-
bezposrednio
nad
czescia
wymyta,
dziala
zbyt
staje
wymyta
i
powstaja
nowe
formy
skalne,
lo,
na zboczach
ciagle
dochodziloby
do gwaltow-
duzy
nacisk,
co
w konsekwencji
prowadzi
do
za-
przybierajace
czasem
forme
olbrzymich
jaskiil.
nych
ruchów
masowych.
Tymczasem
nachylone
walenia
sie
tej
czesci.
To
typowe
dla
wielu
nad-
Dopóki
strop
takiej
podziemnej
jaskini
nie
zawali
powierzchnie
sa w mniejszym
lub
wiekszym
stop-
morskich
rejonów
zjawisko
mozna
z latwoscia
sie
pod
swoim
wlasnym
ciezarem,
malo
kto
zdaje
niu
stabilne,
a grunt
osuwa
sie jedynie
pod
dziala-
zaobserwowac
w Normandii
i w poludniowej
cze-
sobie
sprawe
z jej
istnienia.
niem
czynników
zewnetrznych,
na przyklad
wody
sci
Wielkiej
Brytanii.
Woda
rozpuszcza
nie
tylko
wapienie.
Wpraw-
lub
wstrzasów
sejsmicznych.
Nacisk
na podloze
wzrasta
równiez
wtedy,
gdy
dzie
wymywanie
skaleni
z granitu
nie prowadzi
do
Woda
jest
jednym
z podstawowych
elementów
zwiekszy
sie
ciezar
materialu,
który
na
nim
spo-
powstania
malowniczych
jaskiil,
jednak
sukce-
odpowiedzialnych
za osuwanie
sie
gruntu
na zbo-
czywa.
Na
przyklad
efektem
obfitych
opadów
sywnie
je oslabia
i czyni
mniej
odpornymi
na naci-
czu.
Najwieksze
szkody
powoduja
dlugie
ulewne
deszczu
moze
byc
znaczne
nasiakniecie
gruntu
ski
zewnetrzne.
deszcze
oraz
rwace
potoki
splywajace
z gór
w cza-
woda,
a co za tym
idzie
- zwiekszenie
jego
cieza-
sie
roztopów.
Woda
zwieksza
ciezar
materialu
Dzialanie
wody na zbocze
ru.
Podobnie
dzieje
sie,
gdy
lodowiec
- wielka,
skalnego
zalegajacego
na
zboczu
oraz
wnika
ruchoma
masa
lodu
- osadza
na zboczu
tzw.
more-
Gwaltowny
ruch
skal
zwany
jest
oberwaniem
ska-
pomiedzy
skaly
i glebe,
zmniejszajac
ich spójnosc.
ne, czyli
zwaly
bloków
skalnych
i gruntu.
Zmiany
ly.
Nie
wystepuje
ono
jednak
za
kazdym
razem,
Woda
zmniejsza
tarcie
zarówno
pomiedzy
czast-
••• Nagle osuniecie
sie gruntu czesto
pociaga za soba
powazne konse-
kwencje - smierc,
straty materialne,
szkody w rolnictwie,
zniszczenia trakcji
komunikacyjnych.
Na skutek trzesienia
ziemi ten dom w No-
wej Zelandii
RUCHY
MASOWE
Pierwotny
ksztalt
OBRYWANIE
SKAL
sciany
gwattowne
oderwanie
sie
skalnej
Rumowisko
skal ze szczytu
nadmor-
skiego
klifu
lub
zbocza
stromej
góry, u podnóza
powstaje
rumowisko
OSUWISKO SKALNE
wystepuje tam, gdzie
duzy kat nachylenia
warstw skalnych
powoduje
niespo-
dziewanie
znalazl
sie
odrywanie
sie
ogromnych bloków.
Zjawisko czeste
w
wysokich górach
i
na wybrzezu.
nad urwiskiem.
Wprawdzie katastro-
~
fa nie pociagnela
go
za soba
zadnych
;
ofiar, jednak
dom
SLIZGANIE
SIE
~
nie nadaje
sie juz
BLOKÓW
duze bloki zwartej skaly
slizgaja sie po miekkim,
lekko nachylonym
podlozu.
do zamieszkania.
Ci
T
Rumowiska
(piargi) sa rezultatem
zniszczenia zboczy
przez mróz. Skruszo-
ny material skalny
pod wplywem grawi-
tacji obsuwa sie
i gromadzi u podnó-
za góry. Kat nachyle-
nia rumowiska zalezy
od wielkosci spada-
jacych odlamów.
Zbocze piargu jest
czesto tak strome,
ze z latwoscia moze
ono dac poczatek
niebezpiecznej
lawinie.
Bloki
odsuwaja
w
uksztaltowaniu
powierzchni
powodowane
sa
sie od siebie
w
ptaszczyznie
takze
trzesieniami
ziemi
i ruchami
górotwórczymi
poziomej
oraz
dzialalnoscia
czlowieka.
Do oslabienia
zbocza
moze
prowadzic
na przy-
klad
budowa
drogi
biegnacej
w poprzek
nachylo-
OSUWISKO O JEDNEJ
POWIERZCHNI OSUWI-
SKOWEJ czesc gruntu
zapada sie wzdluz po-
wierzchni przemieszczenia,
jednoczesnie w dól oraz
w bok. Zjawisko czeste
na podlozu gliniastym
i
tupkowym
nej
powierzchni.
W
1966
roku.
w trakcie
prac
pro-
wadzonych
przy
budowie
autostrady
w Wielkiej
Brytanii,
usunieto
fragmenty
prehistorycznego
osuwiska.
Grunt,
który
spoczywal
nieruchomo
od
II
tysiecy
lat,
zaczal
nagle
zsuwac
sie
w dól
zbo-
cza.
Wobec
zaistnialej
sytuacji
inzynierowie
zmu-
szeni
byli
zmienic
bieg
autostrady
i ominac
,.nie-
OSUWISKO O WIELU
POWIERZCHNIACH
OSUWISKOWYCH
masy gruntu ulegly rotacji
wzgledem osi równoleglej
do zbocza (wiele po-
wierzchni osuwiskowych).
Zjawisko takie powstaje na
podlozu gliniastym z war-
stwa skaly przykrywajacej
sforna"
góre.
W
przeciwieilstwie
do
latwo
zauwazalnych
skutków
dzialalnosci
czlowieka,
na
niszczaca
prace
czynników
naturalnych,
takich
jak
woda.
wiatr
czy
mróz
postronny
obserwator
nie
zwraca
uwagi.
Na
obszarach
zbudowanych
z wapieni.
SPLYW GRUNTU
przesiakniete woda pod-
loze lupkowe i gliniaste
nieznacznie przemieszcza
sie pod wplywem
Przemieszczony
grunt
czynni-
ków zewnetrznych
SPLYW BLOTA
charakterystyczny dla
terenów o suchym klima-
cie, gdzie luzny, drobny
material
skalny w pota-
czeniu
z woda
z latwoscia
splywa
w dól zbocza
Podstawowe
formy
ruchów
masowych
-
od obrywania
to
struk-
mas skalnych
do spfywu
blota.
Górskie zbocza
tury
bardzo
skomplikowane.
Zarówno
ich forma,
jak
i
zachodzace
w
nich procesy,
bezustannie
sie zmieniaja.
76
PLANETA ZIEMIA
I
26
kami gleby, jak i pomiedzy
poszczególnymi
war-
U podnóza góry powstaje rumowisko, które ma
wysoce niestabilne zbocza. Nawet pod wplywem
padajacego deszczu, zsuwaja sie z nich luzne ka-
mienie oraz glazy. Zdarza sie, ze material skalny
zostaje scalony przez lód. Wtedy w okresie odwil-
zy spada gwaltownie do stóp rumowiska.
W przeciwienstwie do obrywania skal, spelzy-
wanie gleby (soliflukcja) jest procesem bardzo po-
wolnym i dostrzegalnym jedynie w skutkach. Jego
tempo mozna okreslic tylko za pomoca szczegó-
lowych pomiarów. Czastki gleby kurcza sie i roz-
szerzaja pod wplywem opadów deszczu i sniegu
oraz zmian temperatury, co powoduje ich ruch
w dól zbocza. W niskiej temperaturze czastki
zamarzaja i zwiekszaja swoja objetosc, w wyniku
czego wypychane sa ku górze. W okresie topnie-
nia, gdy wracaja do poprzedniej objetosci, zesli-
zguja sie w dól. Kazda czastka gleby zsuwa sie po
torze przypominajacym
predkosc
ta moze wzrosnac
nawet do 10 centyme-
trów
rocznie.
Powierzchnia
takiego
zbocza
jest
stwami skal. Najprawdopodobniej
to wlasnie spo-
wodowalo
osuniecie
sie olbrzymich
mas skalnych
pofalowana
lub pomarszczona
i przypomina
stoki
zdeptane przez pasace sie na nich bydlo.
Osuwanie jest procesem przypominajacym
nieco spelzywanie. Róznica polega na tym, ze
choc powolne. jest jednak latwo dostrzegalne.
W osuwaniu moga brac udzial nie tylko rozdrob-
nione czesci skalne - gliny zwietrzelinowe,
do zbiornika
przy tamie Vaiont.
Geolodzy
sa zda-
nia, ze ulewne deszcze,
padajace
na tym obszarze
przez
dwa
tygodnie
przed
katastrofa,
nasaczyly
grunt
woda
i znacznie
zwiekszyly
ciezar
stromo
pochylonych
warstw
wapieni,
gliny
oraz margli.
piargi,
Woda
zmniejszyla
równiez
tarcie
pomiedzy
po-
gruz
skalny,
zlomowiska,
ale takze cale
pakiety
szczególnymi
warstwami,
które zaczely
zeslizgi-
skalne,
które dopiero
w czasie ruchu rozpadaja
sie
wac sie w dól. Warto tez wspomniec,
ze niektórzy
na bloki i gruz.
naukowcy
sa przeciwnego
zdania.
Uwazaja
oni
mianowicie,
ze woda
zwieksza
tarcie
pomiedzy
Splyw gruntu
czasteczkami,
a co za tym idzie utrudnia osuwanie
Splywaniem
gruntu
nazywamy
przemieszczanie
sie gruntu.
sie drobnych
okruchów
skalnych,
na przyklad
gli-
Lawiny
Duzym niebezpieczenstwem
ny lub lupków.
Gdy sa one silnie nasaczone
wo-
da,
nawet
drobny
wstrzas
moze
spowodowac
na zboczach
sa lawi-
osuniecie
calego zbocza. W pazdzierniku
1966 ro-
ny, czyli
gwaltowne
przemieszczenie
sie zwie-
zygzak z predkoscia
okolo
l cm na 10 lat. Na stokach bardzo stromych,
gdzie
ku,
kiedy
silne
opady
deszczu
w poludniowej
trzeliny, piargu,
a takze sniegu i lodu. Lawiny
naj-
czesciej
wystepuja
na wiosne,
szczególnie
gdy
temperatury
zmieniaja
sie
stosunkowo
czesto,
Walii spowodowaly
osuniecie sie zbocza górniczej
haldy,
katastrofalny
w skutkach
splyw
gruntu
gwaltownie
wzrosna
temperatury.
Nalezy jednak
zabil
144 osoby,
w tym
116 dzieci.
pamietac,
ze lawina
moze byc takze spowodowa-
na ruchami
skorupy
ziemskiej
(trzesienie
ziemi),
Splyw blota
Zjawisko to, przypominajace splyw gruntu, wyste-
puje na obszarach pustynnych i pólpustynnych.
Obfite deszcze, które towarzysza rzadkim, lecz
gwaltownym burzom, wypelniaja suche doliny
woda. Ta, porywajac ze soba piasek i pyl, zmienia
sie w wartki potok blota.
Odmiana splywu blotnego jest splyw popiolów
wulkanicznych,
a nawet glosnym
wystrzalem.
Obrywanie
i spelzywanie
Ruchy
masowe
to ogólny
termin
opisujacy
prze-
mieszczanie
sie gruntu w dól zbocza. Geomorfolo-
dzy
rozrózniaja
jednak
wiele
rodzajów
tych
ruchów,
na przyklad:"'obrywanie,
osuwanie,
spel-
zywanie,
czy splyw gruntu
lub blota.
czyli
lahar.
Lahar
zawiera
bloto
Wspomniane
wyzej obrywy
nie sa ograniczone
powstale
z wody deszczowej
oraz popiól. Wybuch
do nadmorskiego
klifu.
Czeste
sa równiez
w gó-
wulkanu
Mount
Pinatubo
na Filipinach
wyrzucil
rach,
gdzie
zamarzajaca
w szczelinach
skalnych
objetosc
i
rozsadza
woda
zwieksza
swoja
skaly.
olbrzymie
ilosci pylów wulkanicznych,
które osia-
Szczeliny
stale sie powiekszaja,
skala peka, a luz-
dly w postaci
grubej
warstwy
na sasiadujacych
g,
ne okruchy
staczaja
sie w dól zbocza.
Czasami
~
sie i gwal-
j
nawet
wieksze
masy skalne
odrywaja
o
townie
spadaja.
.•. Nowa Zelandia.
Typowy efekt
spelzywania ziemi.
Podobnie wygladaja
zbocza zadeptane
przez zwierzeta
.
.••• lawina
w Himalajach.
Na stromych zbo-
czach snieg czesto
zaczyna
osuwac
sie
pod wplywem
wlasnego
ciezaru
lub
z powodu naglego
ocieplenia. W miare
spadania, predkosc
lawiny rosnie, a masy
sniegu porywaja
ze soba tysiace
ton
skal i kamieni.
r
'
C
o
~
Nie zawsze grunt
osuwa sie na skutek
dzialania wody.
W przypadku
../""
'
()
:o
o
c
w
o
tej
piaszczystej
wydmy
na pustyni
Namib,
glównym
"wino-
wajca"
jest wiatr.
77
261
STOKI
I
OSUWISKA
Czy wiesz, ze ...
~ Niemal w kazdym
zakatku swiata
ludzie zapobiegaja
naturalnemu
osuwaniu sie zboczy.
Jednym ze sposo-
bów jest budowanie
tarasów, jak te na
stokach gór w Peru.
•
Wielkie
osuwiska
wystepuja
rówmez
na dnie oceanu, szczególnie
na zboczach
wulkanów,
które
wypietrzaja
sie z dna
morskiego.
• W grudniu 1960 roku w chinskiej pro-
wincji Gansu wielkie osuniecie sie gruntu,
wywolane trzesieniem ziemi, spowodowa-
lo smierc 180 tysiecy ludzi.
• Herkulanum, antyczne miasto pOlozone
u stóp
Wezuwiusza,
zostalo
zatopione
T
Rzeka blota
zalala w 1985 roku
kolumbijskie miasto
Armero, pochlaniajac
okolo 20 tysiecy
ludzkich istnien.
przez lahar w roku 79.
•
Podczas
pierwszej
wojny
swiatowej
o
-
Ol
I
Qj
er:
wystrzaly
z broni
palnej
w Dolomitach,
w pólnocnych
Wloszech,
spowodowaly
zejscie okolo
stu lawin w ciagu zaledwie
jednego
dnia - 13 grudnia
1916 roku. Zgi-
nelo wówczas
okolo
18 tysiecy
austriac-
kich i wloskich
zolnierzy.
T
Tam gdzie opady deszczu sa regularne
i niezbyt silne, górskie zbocza maja gladka,
nie zniszczona powierzchnie.
terenach.
Ulewne
deszcze,
jakie
wkrótce
potem
spadly
na ten obszar,
wymieszaly
sie z popiolem,
tworzac
gigantyczny
potok blota. Zmiótl
on z po-
wierzchni
ziemi
nawet
drogi
i mosty,
a tysiace
ludzi
stracily
dach
nad glowa
w wyniku
zalania
calych wsi.
Woda,
z której
tworza
sie lahary
moze
takze
pochodzic
z jeziora
znajdujacego
sie w kraterze
wybuchajacego
wulkanu,
z pary wodnej
powsta-
lej
w trakcie
wybuchu
lub z topniejacego
lodu
badz sniegu.
13 listopada
1985 roku wulkan Neva-
do
deI
Ruis,
w pólnocnej
Kolumbii,
wyrzucil
'
chmure
rozgrzanych
gazów,
popiolu
i skal, które
.;-
~
.
.
'\.
"\..
~
.
opadly
na zbocza
góry,
topiac
zalegajacy
tam
~\"~~~~
snieg i lód. Okoliczne
rzeki wystapily
z brzegów.
Woda, która porwala
ze soba popiól wulkaniczny,
zmienila
sie w potezny
potok
blota,
który
zalal
ni,
systemem
drGbnych
kanalików.
Jest
to
tak
miasto Armero,
zabijajac
20 tysiecy osób.
zwany
splyw
powierzchniowy,
który
porywa
ze
soba luzne czastki
gleby i transportuje
je do stru-
tek przypominajacych schody. Aby zahamowac
splyw wody stosuje sie takze orke prostopadla do
linii spadku. W ten sposób mozna ograniczyc ero-
zje az o 50%. Na zboczach o najwiekszym nachy-
leniu wprowadza sie dodatkowe srodki ochrony
gleby, np. specjalny drenaz, czyli system kanalów,
usuwajacy nadmiar wody w kontrolowany sposób.
T
Woda deszczowa nie zawsze dziala na
powierzchni. Czesto przesiaka do glebszych
warstw i drazy je jako woda gruntowa. Dzieje
sie tak, gdy warstwa skal nieprzepuszczal-
nych, na przyklad gliny, lezy na utworach
przepuszczalnych
Dzialanie wody deszczowej
W suchym klimacie, gdzie roslinnosc jest uboga,
zbocza gór nie sa "umocnione" przez scalajace
glebe korzenie, ani osloniete od kropel deszczu
rozbijajacych drobne czastki podloza. Przy kaz-
dym uderzeniu, grudki ziemi rozpryskuja sie we
wszystkich kierunkach, przede wszystkim w dól.
Dzialanie wody deszczowej jest najbardziej dotkli-
we tam, gdzie stromizna
mieni
oraz rzek. W rezultacie
wiekszosc
zyznych
niegdys
gleb trafia na dno morza.
Uprawa
na zboczach
Wypasanie
zwierzat
na górskich
zboczach
oraz
karczowanie
lasów
porastajacych
stoki doprowa-
dzily
do katastrofy
ekologicznej
w wielu
zakat-
kach swiata.
Nie przewidziano
bowiem,
ze erozja
jest najwieksza,
na przy-
gleby
na
stromo
nachylonych
powierzchniach
klad na graniach.
Odsloniete stoki sa równiez bezbronne wobec
erozji powierzchniowej, która prowadzi do wy-
jalowienia górnej warstwy gleby. Na terenach,
gdzie deszczówka nie jest w stanie wsiaknac
w grunt, woda splywa w dól zbocza po powierzch-
przebiega
nieporównanie
szybciej,
niz na plaskim
terenie.
Naukowcy
opracowali
wiele metod upra-
wy ziemi na górskich
zboczach.
Metody
te maja
przede
wszystkim
na celu spowolnienie
procesu
lub jesli gleba spoczywa
wyjalawiania
gruntu.
Jednym
z naj starszych
spo-
bezposrednio
na zwietrzalej
skale, co nie
sobów jest
budowa
plaskich
tarasów,
czyli pole-
pozwala wsiaknac
wodzie jeszcze glebiej.
DZIALALNOSC
WÓD
GRUNTOWYCH
Splywajaca
woda porywa
ze soba drobne
czastki gleby
w miejscu,
gdzie styka sie
ona ze skala,
tworzac
podziemne
tunele
Czesciowe
zawalenie sie
podmytej warstwy
gleby tworzy na
powierzchni
charakterystyczne
zaglebienia~
Woda
nieustannie
wymywa
glebe,
powiekszajac
tunel
Gleb~"
_
Splywanie
gleby
na
skutek
obfitych
opadów
_
Strumien
okresowy
78
~
Planeta
Ziemia
11 - TRZESIENIA
ZIEMI
Planeta Ziemia
12 -
WULKANY
I
[ Pobierz całość w formacie PDF ]